Terug naar Gids

Lexicon

Begrippen uit de Praktische Gids voor Design Research, alfabetisch.

#
30 Circles (30 Circles)

Een oefening waarbij je dertig lege cirkels in korte tijd omtovert tot herkenbare objecten, om divergent denken te stimuleren.

Ideate
A
API (Application Programming Interface)

Een software-tussenlaag die ervoor zorgt dat twee applicaties met elkaar kunnen praten, bijvoorbeeld wanneer een CMS data doorstuurt naar een externe toepassing.

Affiniteitsdiagram (Affinity diagram)

Een methode om grote hoeveelheden losse inzichten te groeperen tot herkenbare patronen en thema's.

Define
Afloopgebied (Bleed)

Een smalle strook extra ontwerp die buiten de uiteindelijke paginarand loopt (doorgaans 3 à 5 mm), zodat er geen witte randjes ontstaan bij het snijden van drukwerk.

Agile

Een manier van werken die vooral in softwareontwikkeling gebruikt wordt, gericht op flexibiliteit en snelheid: projecten worden in kleine, behapbare stappen aangepakt in plaats van één rigide vooraf plan.

Algoritme (Algorithm)

Een precies, stap-voor-stap recept om een probleem op te lossen of een taak uit te voeren: een eindige reeks duidelijke instructies die, in de juiste volgorde uitgevoerd, gegarandeerd tot hetzelfde resultaat leidt.

Atomic Design

Een methodologie om designsystemen te bouwen door te vertrekken van de kleinste componenten (atomen) en die samen te voegen tot moleculen, organismen en templates.

B
Backend

Het onzichtbare gedeelte van een website of applicatie dat op een server draait: verwerkt data, beheert de database en voert de logica uit achter het zichtbare scherm.

Benchmarking (Benchmarking)

Vergelijkend onderzoek naar hoe concurrenten of gelijkaardige producten een probleem aanpakken.

Discover
Brainstorm (Brainstorm)

Een sessie om in korte tijd zoveel mogelijk ideeën te genereren, zonder ze meteen te beoordelen.

Ideate
Brainwriting (Brainwriting)

Een stille brainstormtechniek waarbij iedereen tegelijk ideeën opschrijft, zonder discussie, om groepsdenken te vermijden.

Ideate
Breakpoint

De specifieke schermbreedte, in pixels, waarop de lay-out van een website verandert om zich aan te passen, bijvoorbeeld van mobiel naar tablet.

C
CMS (Content Management System)

Software waarmee gebruikers de inhoud van een website kunnen beheren zonder te moeten coderen. Deze site draait bijvoorbeeld op Craft CMS.

CMYK

Het kleurmodel (Cyan, Magenta, Yellow, Key) dat gebruikt wordt voor drukwerk: alles wat met inkt op papier belandt, van boeken tot visitekaartjes.

ChatGPT

De AI-assistent van OpenAI, gelanceerd op 30 november 2022 — de tool die de huidige AI-golf in gang zette.

Claude

Een AI-assistent ontwikkeld door Anthropic, een AI-veiligheidsbedrijf opgericht in 2021, te gebruiken voor schrijven, samenvatten, vertalen, programmeren, analyseren en meer.

Content management

Het proces van het creëren, bewerken, organiseren, opslaan en publiceren van digitale inhoud, met als doel informatie actueel, consistent en vindbaar te houden.

Contextual inquiry (Contextual inquiry)

Een onderzoeksmethode waarbij je gebruikers observeert en bevraagt terwijl ze een taak uitvoeren in hun eigen, natuurlijke omgeving.

Discover
Copilot

De AI-assistent van Microsoft, gebouwd op OpenAI-technologie. Geen los product maar een verzameling tools onder dezelfde naam, van chatassistent tot GitHub Copilot voor code.

Crazy 8's (Crazy 8s)

Acht minuten, acht ideeën: een snelle schetsoefening om vlot veel verschillende oplossingsrichtingen te verkennen.

Ideate
Customer safari (Customer safari)

Een onderzoeksmethode waarbij je een gebruiker in zijn eigen omgeving volgt om zijn gedrag in context te observeren.

Discover
D
DDEV

Een open-source tool voor lokale webontwikkeling die Docker gebruikt om een consistente omgeving te creëren voor PHP-projecten zoals Craft CMS.

Datavisualisatie (Data visualization)

Het grafisch weergeven van ruwe data en cijfers via grafieken, diagrammen, kaarten en dashboards, om trends en patronen sneller zichtbaar te maken.

De 99 ideeën methode (99 ideas method)

Een brainstormtechniek waarbij je jezelf dwingt tot negenennegentig ideeën, ver voorbij de voor de hand liggende oplossingen.

Ideate
Design system

Een levende bibliotheek van visuele stijlen, componenten en richtlijnen die zorgt voor consistentie over alle digitale producten van een merk.

Deskresearch (Desk research)

Onderzoek op basis van bestaande bronnen (rapporten, artikelen, data) in plaats van eigen nieuw veldwerk.

Discover
Diepte-interview (In-depth interview)

Een uitgebreid één-op-één gesprek om de motivaties, gewoontes en context van een gebruiker te begrijpen, verder dan wat een enquête kan opleveren.

Discover
E
E-commerce

Het ontwerpen van online winkels en conversiegerichte interfaces: voor een ontwerper vooral het optimaliseren van de weg van productontdekking tot aankoop.

ERP (Enterprise Resource Planning)

Geïntegreerde software die kernbedrijfsprocessen zoals boekhouding, voorraadbeheer, inkoop, productie en HR samenbrengt in één centrale database.

Empathie (Empathy)

Het vermogen om de wereld te bekijken vanuit het perspectief van de gebruiker. In UX-design de basis om problemen te begrijpen en écht passende oplossingen te maken.

Empathiekaart (Empathy map)

Een werkblad dat in kaart brengt wat een gebruiker denkt, voelt, ziet, zegt en doet, om vanuit die kant tot inzichten te komen.

Define
Enquête (Survey)

Een vragenlijst om op grotere schaal kwantitatieve inzichten te verzamelen.

Discover
F
Feedbackraster (Feedback grid)

Een werkblad om observaties na een testgesprek meteen te sorteren in wat werkt, wat niet werkt, vragen en ideeën.

Prototype
Firefly

De AI-beeldgenerator van Adobe, gelanceerd in maart 2023, getraind op beelden waarvan Adobe de rechten heeft.

Focusgroep (Focus group)

Een groepsgesprek met een aantal gebruikers tegelijk, gericht op het naar boven halen van gedeelde meningen en discussie.

Discover
Frontend

Het zichtbare deel van een website waar de gebruiker rechtstreeks mee interageert: HTML, CSS en JavaScript.

G
Gemini

De AI-assistent van Google, gelanceerd in december 2023 als opvolger van Bard. Ondersteunt gesprek, schrijven, vertalen, programmeren en beeldanalyse.

Grid system

Een structuur van horizontale en verticale lijnen die helpt bij het uitlijnen van elementen op een pagina, voor een geordende lay-out.

Gutter

De ruimte tussen twee kolommen tekst of rijen in een grid, of, in boeken, de ruimte rond de rug waar twee pagina's samenkomen.

H
Headless CMS

Een CMS dat enkel de content beheert en via een API uitstuurt, losgekoppeld van de visuele presentatie aan de voorkant.

Het slechtst mogelijke idee (Worst possible idea)

Een oefening waarbij je bewust slechte ideeën bedenkt om mentale blokkades te doorbreken, vaak de opstap naar verrassend goede ideeën.

Ideate
Hoe kunnen we… (How Might We)

Een techniek om een probleem of inzicht te herschrijven als een open, uitnodigende vraag die de weg opent naar ideeën.

Define
I
Immersie (Immersion)

Jezelf onderdompelen in de leefwereld van je doelgroep om die van binnenuit te leren kennen.

Discover
Impact-inspanning matrix (Impact effort matrix)

Een matrix die ideeën prioriteert op basis van hun verwachte impact tegenover de nodige inspanning.

Ideate
Informatiearchitectuur (Information Architecture)

De structurele inrichting van informatie op een website, gericht op vindbaarheid en logica voor de gebruiker.

J
Justify (uitlijning) (Justify alignment)

Een uitlijnstijl voor tekst waarbij zowel de linker- als de rechterrand van een alinea recht lopen, door extra spaties tussen woorden toe te voegen.

K
Kerning

Het handmatig aanpassen van de ruimte tussen twee specifieke letters, om de leesbaarheid en esthetiek te verbeteren.

Klantreis (Customer journey)

Een overzicht van alle stappen, gedachten en emoties die een gebruiker doorloopt in zijn ervaring met een product of dienst.

Define
L
LLM (Large Language Model)

Een geavanceerd AI-systeem, getraind op enorme hoeveelheden tekst, dat mensachtige taal begrijpt, genereert en vertaalt — de technologie achter tools als ChatGPT.

Lazy loading

Een techniek waarbij afbeeldingen of video's pas geladen worden op het moment dat ze in beeld komen, wat een website veel sneller maakt.

Lotusdiagram (Lotus blossom)

Een methode die van één kernidee vertrekt en uitwaaiert naar acht richtingen, elk verder uitgediept in een eigen mini-diagram.

Ideate
M
MindSpace werkboek (MindSpace workbook)

Het begeleidende werkboek voor studenten dat stap voor stap door de prototype- en testfase van een project loodst.

Prototype
Mindmap

Een visueel diagram om gedachten, ideeën of informatie te ordenen rond één centraal onderwerp, met vertakkingen naar subonderwerpen en trefwoorden.

Mobile-first

Een ontwerpstrategie waarbij eerst voor mobiele apparaten wordt ontworpen, en pas daarna opgeschaald naar grotere schermen.

Mockup

Een realistisch, niet-functioneel ontwerpmodel van een digitaal of fysiek product, vaak op ware grootte, dat toont hoe het eindproduct eruitziet inclusief kleuren en typografie.

Moodboard (Moodboard)

Een verzameling beelden, kleuren en woorden die samen een visuele richting of sfeer vastleggen.

Ideate
N
Nano Banana

De populaire bijnaam van Gemini 2.5 Flash Image, een AI-beeldmodel van Google dat bekend werd om zijn vermogen om karakterconsistentie te behouden bij beeldbewerking.

P
Persona (Persona)

Een uitgewerkt, herkenbaar profiel van een fictieve maar op onderzoek gebaseerde gebruiker, met doelen, frustraties en gedrag.

Define
Problem statement (Problem statement)

Een heldere, beknopte formulering van het probleem dat je gaat oplossen, vaak opgebouwd rond gebruiker, behoefte en inzicht.

Define
Proto-persona (Proto-persona)

Een snelle, op aannames gebaseerde persona waarmee een team meteen aan de slag kan, in afwachting van echt gebruikersonderzoek.

Discover
Prototype

Een interactief model van een website of app waarmee de flow en functionaliteit getest kunnen worden voordat de echte ontwikkeling begint.

R
RGB

Het kleurmodel (Red, Green, Blue) dat gebruikt wordt om kleuren weer te geven op schermen: televisies, computers, telefoons, projectoren.

Responsive design

Het bouwen van websites die zich vloeiend aanpassen aan elk schermformaat, van smartphone tot desktop.

Risodruk (Riso print)

Een drukprocedé halverwege stencildruk en zeefdruk, uitgevoerd met een machine die op een fotokopieerapparaat lijkt maar fundamenteel anders werkt. Oorspronkelijk goedkope massadruk, sinds circa 2010 heruitgevonden als artistiek medium.

S
SCAMPER (SCAMPER)

Een ezelsbruggetje (Substitueren, Combineren, Aanpassen, Modificeren, Anders gebruiken, Elimineren, Omkeren) om een bestaand idee systematisch te bevragen.

Ideate
SEO (Search Engine Optimization)

Het optimaliseren van een website om hoger te scoren in zoekmachines zoals Google.

SVG (Scalable Vector Graphics)

Een bestandsformaat voor afbeeldingen zoals logo's en iconen dat oneindig scherp blijft, ongeacht hoe groot je het maakt.

Scrum

Een framework binnen Agile werken waarbij een team in korte cycli (sprints) werkt aan opleveringen, met vaste meetings zoals de daily stand-up.

Spread

Een weergave van twee naast elkaar liggende pagina's die samen als één geheel ontworpen worden, typisch de linker- en rechterpagina van een opengeslagen boek of tijdschrift.

Storyboard (Storyboard)

Een reeks schetsen die de belangrijkste momenten van een ervaring stap voor stap in beeld brengt.

Prototype
T
T-shaped designer (T-shaped designer)

Een ontwerper met diepe expertise in één specialisatie (de verticale balk van de T) en brede vaardigheden daarnaast (de horizontale balk).

Prototype
Tailwind CSS

Een "utility-first" CSS-framework waarmee je snel en consistent stijlen bouwt, rechtstreeks in je HTML-classes.

Toegankelijkheid (Accessibility)

De mate waarin een website bruikbaar is voor mensen met een beperking: slechtziende bezoekers die een schermlezer gebruiken, slechthorenden die zonder geluid surfen, kleurenblinden, en anderen.

Typografie (Typography)

Het creëren of selecteren van een systeem van lettertypes om het geschreven woord vorm te geven. Goed vormgegeven typografie verbetert duidelijke communicatie en leesgemak.

U
UI (User Interface)

Het visuele aspect van de interactie tussen mens en computer: de knoppen, schermen en vormgeving.

UX (User Experience)

De totale ervaring en het gevoel dat een gebruiker heeft bij het gebruik van een digitaal product, inclusief gebruiksvriendelijkheid.

V
Vector

Afbeeldingen opgebouwd uit wiskundige lijnen in plaats van pixels, waardoor ze schaalbaar zijn zonder kwaliteitsverlies.

Visueel observatierooster (Observation grid)

Een gestructureerd werkblad om gedrag ter plekke vast te leggen: wat je ziet, hoort en opmerkt, zonder meteen te interpreteren.

Discover
W
Weeskinderen en weduwen (Orphans and widows)

Een weeskind is de eerste regel van een alinea die alleen onderaan een pagina of kolom staat; een weduwe is de laatste regel die alleen bovenaan een nieuwe pagina of kolom staat.

Wireframe

Een schematische bouwtekening van een webpagina zonder grafisch ontwerp, puur gericht op functionaliteit en structuur.

Z
Zetspiegel

Het rechthoekige gebied op een pagina waarbinnen de eigenlijke inhoud (tekst, afbeeldingen, tabellen) geplaatst wordt; de marges eromheen vormen de witruimte.