Lexicon
Begrippen uit de Praktische Gids voor Design Research, alfabetisch.
- 30 Circles (30 Circles)
-
Een oefening waarbij je dertig lege cirkels in korte tijd omtovert tot herkenbare objecten, om divergent denken te stimuleren.
Ideate - API (Application Programming Interface)
-
Een software-tussenlaag die ervoor zorgt dat twee applicaties met elkaar kunnen praten, bijvoorbeeld wanneer een CMS data doorstuurt naar een externe toepassing.
- Affiniteitsdiagram (Affinity diagram)
-
Een methode om grote hoeveelheden losse inzichten te groeperen tot herkenbare patronen en thema's.
Define - Afloopgebied (Bleed)
-
Een smalle strook extra ontwerp die buiten de uiteindelijke paginarand loopt (doorgaans 3 à 5 mm), zodat er geen witte randjes ontstaan bij het snijden van drukwerk.
- Agile
-
Een manier van werken die vooral in softwareontwikkeling gebruikt wordt, gericht op flexibiliteit en snelheid: projecten worden in kleine, behapbare stappen aangepakt in plaats van één rigide vooraf plan.
- Algoritme (Algorithm)
-
Een precies, stap-voor-stap recept om een probleem op te lossen of een taak uit te voeren: een eindige reeks duidelijke instructies die, in de juiste volgorde uitgevoerd, gegarandeerd tot hetzelfde resultaat leidt.
- Atomic Design
-
Een methodologie om designsystemen te bouwen door te vertrekken van de kleinste componenten (atomen) en die samen te voegen tot moleculen, organismen en templates.
- Backend
-
Het onzichtbare gedeelte van een website of applicatie dat op een server draait: verwerkt data, beheert de database en voert de logica uit achter het zichtbare scherm.
- Benchmarking (Benchmarking)
-
Vergelijkend onderzoek naar hoe concurrenten of gelijkaardige producten een probleem aanpakken.
Discover - Brainstorm (Brainstorm)
-
Een sessie om in korte tijd zoveel mogelijk ideeën te genereren, zonder ze meteen te beoordelen.
Ideate - Brainwriting (Brainwriting)
-
Een stille brainstormtechniek waarbij iedereen tegelijk ideeën opschrijft, zonder discussie, om groepsdenken te vermijden.
Ideate - Breakpoint
-
De specifieke schermbreedte, in pixels, waarop de lay-out van een website verandert om zich aan te passen, bijvoorbeeld van mobiel naar tablet.
- CMS (Content Management System)
-
Software waarmee gebruikers de inhoud van een website kunnen beheren zonder te moeten coderen. Deze site draait bijvoorbeeld op Craft CMS.
- CMYK
-
Het kleurmodel (Cyan, Magenta, Yellow, Key) dat gebruikt wordt voor drukwerk: alles wat met inkt op papier belandt, van boeken tot visitekaartjes.
- ChatGPT
-
De AI-assistent van OpenAI, gelanceerd op 30 november 2022 — de tool die de huidige AI-golf in gang zette.
- Claude
-
Een AI-assistent ontwikkeld door Anthropic, een AI-veiligheidsbedrijf opgericht in 2021, te gebruiken voor schrijven, samenvatten, vertalen, programmeren, analyseren en meer.
- Content management
-
Het proces van het creëren, bewerken, organiseren, opslaan en publiceren van digitale inhoud, met als doel informatie actueel, consistent en vindbaar te houden.
- Contextual inquiry (Contextual inquiry)
-
Een onderzoeksmethode waarbij je gebruikers observeert en bevraagt terwijl ze een taak uitvoeren in hun eigen, natuurlijke omgeving.
Discover - Copilot
-
De AI-assistent van Microsoft, gebouwd op OpenAI-technologie. Geen los product maar een verzameling tools onder dezelfde naam, van chatassistent tot GitHub Copilot voor code.
- Crazy 8's (Crazy 8s)
-
Acht minuten, acht ideeën: een snelle schetsoefening om vlot veel verschillende oplossingsrichtingen te verkennen.
Ideate - Customer safari (Customer safari)
-
Een onderzoeksmethode waarbij je een gebruiker in zijn eigen omgeving volgt om zijn gedrag in context te observeren.
Discover - DDEV
-
Een open-source tool voor lokale webontwikkeling die Docker gebruikt om een consistente omgeving te creëren voor PHP-projecten zoals Craft CMS.
- Datavisualisatie (Data visualization)
-
Het grafisch weergeven van ruwe data en cijfers via grafieken, diagrammen, kaarten en dashboards, om trends en patronen sneller zichtbaar te maken.
- De 99 ideeën methode (99 ideas method)
-
Een brainstormtechniek waarbij je jezelf dwingt tot negenennegentig ideeën, ver voorbij de voor de hand liggende oplossingen.
Ideate - Design system
-
Een levende bibliotheek van visuele stijlen, componenten en richtlijnen die zorgt voor consistentie over alle digitale producten van een merk.
- Deskresearch (Desk research)
-
Onderzoek op basis van bestaande bronnen (rapporten, artikelen, data) in plaats van eigen nieuw veldwerk.
Discover - Diepte-interview (In-depth interview)
-
Een uitgebreid één-op-één gesprek om de motivaties, gewoontes en context van een gebruiker te begrijpen, verder dan wat een enquête kan opleveren.
Discover - E-commerce
-
Het ontwerpen van online winkels en conversiegerichte interfaces: voor een ontwerper vooral het optimaliseren van de weg van productontdekking tot aankoop.
- ERP (Enterprise Resource Planning)
-
Geïntegreerde software die kernbedrijfsprocessen zoals boekhouding, voorraadbeheer, inkoop, productie en HR samenbrengt in één centrale database.
- Empathie (Empathy)
-
Het vermogen om de wereld te bekijken vanuit het perspectief van de gebruiker. In UX-design de basis om problemen te begrijpen en écht passende oplossingen te maken.
- Empathiekaart (Empathy map)
-
Een werkblad dat in kaart brengt wat een gebruiker denkt, voelt, ziet, zegt en doet, om vanuit die kant tot inzichten te komen.
Define - Enquête (Survey)
-
Een vragenlijst om op grotere schaal kwantitatieve inzichten te verzamelen.
Discover - Feedbackraster (Feedback grid)
-
Een werkblad om observaties na een testgesprek meteen te sorteren in wat werkt, wat niet werkt, vragen en ideeën.
Prototype - Firefly
-
De AI-beeldgenerator van Adobe, gelanceerd in maart 2023, getraind op beelden waarvan Adobe de rechten heeft.
- Focusgroep (Focus group)
-
Een groepsgesprek met een aantal gebruikers tegelijk, gericht op het naar boven halen van gedeelde meningen en discussie.
Discover - Frontend
-
Het zichtbare deel van een website waar de gebruiker rechtstreeks mee interageert: HTML, CSS en JavaScript.
- Gemini
-
De AI-assistent van Google, gelanceerd in december 2023 als opvolger van Bard. Ondersteunt gesprek, schrijven, vertalen, programmeren en beeldanalyse.
- Grid system
-
Een structuur van horizontale en verticale lijnen die helpt bij het uitlijnen van elementen op een pagina, voor een geordende lay-out.
- Gutter
-
De ruimte tussen twee kolommen tekst of rijen in een grid, of, in boeken, de ruimte rond de rug waar twee pagina's samenkomen.
- Headless CMS
-
Een CMS dat enkel de content beheert en via een API uitstuurt, losgekoppeld van de visuele presentatie aan de voorkant.
- Het slechtst mogelijke idee (Worst possible idea)
-
Een oefening waarbij je bewust slechte ideeën bedenkt om mentale blokkades te doorbreken, vaak de opstap naar verrassend goede ideeën.
Ideate - Hoe kunnen we… (How Might We)
-
Een techniek om een probleem of inzicht te herschrijven als een open, uitnodigende vraag die de weg opent naar ideeën.
Define - Immersie (Immersion)
-
Jezelf onderdompelen in de leefwereld van je doelgroep om die van binnenuit te leren kennen.
Discover - Impact-inspanning matrix (Impact effort matrix)
-
Een matrix die ideeën prioriteert op basis van hun verwachte impact tegenover de nodige inspanning.
Ideate - Informatiearchitectuur (Information Architecture)
-
De structurele inrichting van informatie op een website, gericht op vindbaarheid en logica voor de gebruiker.
- Justify (uitlijning) (Justify alignment)
-
Een uitlijnstijl voor tekst waarbij zowel de linker- als de rechterrand van een alinea recht lopen, door extra spaties tussen woorden toe te voegen.
- Kerning
-
Het handmatig aanpassen van de ruimte tussen twee specifieke letters, om de leesbaarheid en esthetiek te verbeteren.
- Klantreis (Customer journey)
-
Een overzicht van alle stappen, gedachten en emoties die een gebruiker doorloopt in zijn ervaring met een product of dienst.
Define - LLM (Large Language Model)
-
Een geavanceerd AI-systeem, getraind op enorme hoeveelheden tekst, dat mensachtige taal begrijpt, genereert en vertaalt — de technologie achter tools als ChatGPT.
- Lazy loading
-
Een techniek waarbij afbeeldingen of video's pas geladen worden op het moment dat ze in beeld komen, wat een website veel sneller maakt.
- Lotusdiagram (Lotus blossom)
-
Een methode die van één kernidee vertrekt en uitwaaiert naar acht richtingen, elk verder uitgediept in een eigen mini-diagram.
Ideate - MindSpace werkboek (MindSpace workbook)
-
Het begeleidende werkboek voor studenten dat stap voor stap door de prototype- en testfase van een project loodst.
Prototype - Mindmap
-
Een visueel diagram om gedachten, ideeën of informatie te ordenen rond één centraal onderwerp, met vertakkingen naar subonderwerpen en trefwoorden.
- Mobile-first
-
Een ontwerpstrategie waarbij eerst voor mobiele apparaten wordt ontworpen, en pas daarna opgeschaald naar grotere schermen.
- Mockup
-
Een realistisch, niet-functioneel ontwerpmodel van een digitaal of fysiek product, vaak op ware grootte, dat toont hoe het eindproduct eruitziet inclusief kleuren en typografie.
- Moodboard (Moodboard)
-
Een verzameling beelden, kleuren en woorden die samen een visuele richting of sfeer vastleggen.
Ideate - Nano Banana
-
De populaire bijnaam van Gemini 2.5 Flash Image, een AI-beeldmodel van Google dat bekend werd om zijn vermogen om karakterconsistentie te behouden bij beeldbewerking.
- Persona (Persona)
-
Een uitgewerkt, herkenbaar profiel van een fictieve maar op onderzoek gebaseerde gebruiker, met doelen, frustraties en gedrag.
Define - Problem statement (Problem statement)
-
Een heldere, beknopte formulering van het probleem dat je gaat oplossen, vaak opgebouwd rond gebruiker, behoefte en inzicht.
Define - Proto-persona (Proto-persona)
-
Een snelle, op aannames gebaseerde persona waarmee een team meteen aan de slag kan, in afwachting van echt gebruikersonderzoek.
Discover - Prototype
-
Een interactief model van een website of app waarmee de flow en functionaliteit getest kunnen worden voordat de echte ontwikkeling begint.
- RGB
-
Het kleurmodel (Red, Green, Blue) dat gebruikt wordt om kleuren weer te geven op schermen: televisies, computers, telefoons, projectoren.
- Responsive design
-
Het bouwen van websites die zich vloeiend aanpassen aan elk schermformaat, van smartphone tot desktop.
- Risodruk (Riso print)
-
Een drukprocedé halverwege stencildruk en zeefdruk, uitgevoerd met een machine die op een fotokopieerapparaat lijkt maar fundamenteel anders werkt. Oorspronkelijk goedkope massadruk, sinds circa 2010 heruitgevonden als artistiek medium.
- SCAMPER (SCAMPER)
-
Een ezelsbruggetje (Substitueren, Combineren, Aanpassen, Modificeren, Anders gebruiken, Elimineren, Omkeren) om een bestaand idee systematisch te bevragen.
Ideate - SEO (Search Engine Optimization)
-
Het optimaliseren van een website om hoger te scoren in zoekmachines zoals Google.
- SVG (Scalable Vector Graphics)
-
Een bestandsformaat voor afbeeldingen zoals logo's en iconen dat oneindig scherp blijft, ongeacht hoe groot je het maakt.
- Scrum
-
Een framework binnen Agile werken waarbij een team in korte cycli (sprints) werkt aan opleveringen, met vaste meetings zoals de daily stand-up.
- Spread
-
Een weergave van twee naast elkaar liggende pagina's die samen als één geheel ontworpen worden, typisch de linker- en rechterpagina van een opengeslagen boek of tijdschrift.
- Storyboard (Storyboard)
-
Een reeks schetsen die de belangrijkste momenten van een ervaring stap voor stap in beeld brengt.
Prototype - T-shaped designer (T-shaped designer)
-
Een ontwerper met diepe expertise in één specialisatie (de verticale balk van de T) en brede vaardigheden daarnaast (de horizontale balk).
Prototype - Tailwind CSS
-
Een "utility-first" CSS-framework waarmee je snel en consistent stijlen bouwt, rechtstreeks in je HTML-classes.
- Toegankelijkheid (Accessibility)
-
De mate waarin een website bruikbaar is voor mensen met een beperking: slechtziende bezoekers die een schermlezer gebruiken, slechthorenden die zonder geluid surfen, kleurenblinden, en anderen.
- Typografie (Typography)
-
Het creëren of selecteren van een systeem van lettertypes om het geschreven woord vorm te geven. Goed vormgegeven typografie verbetert duidelijke communicatie en leesgemak.
- UI (User Interface)
-
Het visuele aspect van de interactie tussen mens en computer: de knoppen, schermen en vormgeving.
- UX (User Experience)
-
De totale ervaring en het gevoel dat een gebruiker heeft bij het gebruik van een digitaal product, inclusief gebruiksvriendelijkheid.
- Vector
-
Afbeeldingen opgebouwd uit wiskundige lijnen in plaats van pixels, waardoor ze schaalbaar zijn zonder kwaliteitsverlies.
- Visueel observatierooster (Observation grid)
-
Een gestructureerd werkblad om gedrag ter plekke vast te leggen: wat je ziet, hoort en opmerkt, zonder meteen te interpreteren.
Discover - Weeskinderen en weduwen (Orphans and widows)
-
Een weeskind is de eerste regel van een alinea die alleen onderaan een pagina of kolom staat; een weduwe is de laatste regel die alleen bovenaan een nieuwe pagina of kolom staat.
- Wireframe
-
Een schematische bouwtekening van een webpagina zonder grafisch ontwerp, puur gericht op functionaliteit en structuur.
- Zetspiegel
-
Het rechthoekige gebied op een pagina waarbinnen de eigenlijke inhoud (tekst, afbeeldingen, tabellen) geplaatst wordt; de marges eromheen vormen de witruimte.